REHBERLİK

Öğrenci kișilik hizmetleri: Okulda öğrenciye öğretim çalıșmalarından ayrı, sınıf öğretimi dıșında sağlanan ve öğrencinin duygusal, sosyal, fiziksel yönden bir bütün olarak sağlıklı bir șekilde gelișmesine yardım eden hizmetleri kapsar. Çağdaș eğitimde, öğrencilerin kișisel gerçekleșim gereksinimlerini karșılamaya yönelik hizmetlere kișilik hizmetleri denir.


Öğrenci kișilik hizmetlerinin amacı:

Ø Eğitim süreci içersinde öğretim ve yönetim etkinliklerine paralel olarak, öğrencinin eğitimöğretim etkinliklerinden üst düzeyde yararlanmasını sağlamak ve öğrenim bașarısının yükselmesini geliștirmek,

Ø Öğrencinin güçlü bir kișilik geliștirmesine ve çevreye uyum sağlamasına,

Ø Öğrencinin duygusal, sosyal, fiziksel yönden ortam hazırlamak bir bütün olarak sağlıklı

bir șekilde gelișmesine olanak sağlayacak eğitim ortamını yaratmak, giderek öğrencinin

kapasitesi ölçüsünde gelișmesine ve kendini gerçekleștirmesine yardım etmektir.

Ø Amacı, öğrencinin eğitim ortamından en yüksek düzeyde yarar sağlayabilmesi için gerekli imkanları hazırlamak ve varolan engelleri kaldırmaktır.

Öğrenci kișilik hizmetlerinin kapsamı:

Ø Sağlık Hizmetleri: Öğrencilerin sağlıklarını korumaya yönelik her türlü hizmeti kapsar.

Tüm öğrencileri kapsayan sağlık taramaları yapılarak sağlık sorunu olan öğrencilerin

kontrolleri yapılır. Aileyle ișbirliği içinde öğrencinin tedavisi sağlanır.

Ø Sosyal Yardım Hizmetleri: Öğrencilere burs ve kredi olanakları sağlayarak parasal

yardımda bulunmak, gereksinim duyan öğrencileri yurt ya da pansiyonlara yerleștirmek,

kantin ve yemekhaneler aracılığıyla beslenme olanakları sunmak, okula rahat geliș ve

dönüșleri kolaylaștırmaya yönelik ulașım hizmetleriyle gereksinim duyan öğrencilere iș

bulmak gibi çeșitli hizmetleri kapsamaktadır.

Ø Sosyal ve Kültürel Hizmetler: Öğrencilere, boș zamanlarını en verimli biçimde

değerlendirebilmeleri için eğitim vererek olanaklar sunmak, öğrencilerin ilgilerine göre

yönelebilecekleri sportif, sanatsal, kültürel etkinlikleri planlamak ve yürütmek gibi.

Ø Özel Yetiștirme Hizmetleri: Öğrencilerin öğrenim bașarılarını desteklemek,

bașarısızlıkları önlemek, gereksinim duyan öğrencileri akademik yönden daha da

geliștirebilmek için özel olarak yetiștirmek, öğrencilerin özel yeteneklerini ortaya

çıkarmak ve geliștirmek için çalıșmalar yapmak, gereksinim duyan öğrencilere çeșitli kurs

olanaklarını sunmak.

Ø Rehberlik Hizmetleri: Kapsamında,

§ Psikolojik danıșma

§ Bireyi tanıma

§ Bilgi toplama ve yayma

§ Yönlendirme ve yerleștirme

§ Oryantasyon

§ Müșavirlik (Konsültasyon)

§ Araștırma ve değerlendirme

§ İzleme

§ Çevre ve veliyle ilișkiler

Bu 9 hizmet alanını merkezinde “Psikolojik danıșma” hizmeti yer almaktadır.

Rehberlik:

Ø Bireyin en verimli bir șeklide gelișmesini, doyum verici uyumlar sağlamasında gerekli

olan tercihleri, yorumları, planları yapmasına, kararlar vermesine yarayacak bilgi ve

becerileri kazanmasına, bu tercihlerle kararları yürütebilmesi için bireye yapılan sistemli

ve profesyonel bir yardım.

Ø Bireyin kendini anlaması, çevredeki olanakları tanıması ve doğru kararlar vererek özünü

gerçekleștirebilmesi için yapılan sistematik ve profesyonel yardım süreci.

Ø Kendini anlaması, problemlerini çözmesi, gerçekçi kararlar alması, kapasitelerini

geliștirmesi, çevresine sağlıklı ve dengeli bir uyum göstermesi, böylece kendini

gerçekleștirmesi için uzman kișilerce bireye yapılan psikolojik yardımlar.

Ortak noktalar:

Ø Rehberlik bireye yardım etme ișidir.

Ø Rehberlik yardımı bireye dönüktür.

Ø Rehberlik hizmetleri sistemli olarak ve profesyonel düzeyde sunulabilir.

Ø Rehberlik, bir süreçtir.

Ø Rehberliğin esası, bireyin kendini gerçekleștirmesine yardım etmektir.

Ø Rehberlik problemli bireylere yönelik bir hizmet değildir.

Rehberliğin Amacı:

Ø Okullarda rehberliğin amacı; öğrencilerin kendini gerçekleștirmelerine yardım etmektir.

Ø Maslow’a göre, insanın temel ihtiyaçları hiyerarșisinin en üst basamağında yer alan

“kendini gerçekleștirme” insan davranıșlarına yön veren tek ve temel güdüdür.

Rehberliğin İlkeleri:

Ø Rehberliğin temelinde, insan hak ve sorumluluklarıyla yakından ilgili, demokratik ve

insancıl bir anlayıș yatar.

Ø Rehberlik uygulamaları her okulun amaç ve özellikleriyle öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun

alanlarda yoğunlaștırılmalıdır.

Ø Rehberlik anlayıșı, her türlü çalıșmasıyla öğrenciyi merkeze alan bir eğitim anlayıșını

öngörür.

Ø Rehberlik hizmetlerinde süreklilik, gönüllülük ve danıșan danıșman ilișkisinde gizlilik

esastır.

Ø Rehberlik, eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. Rehberlik ve eğitim karșılıklı olarak birbirine

bağımlıdır.

Ø Rehberlik uygulamalarında öğrenciyle ilgili herkesin ortak anlayıșı ve ișbirliği içinde

olması gerekir.

Rehberliğin Öğretimle İlișkisi

Ø Öğretim toplu halde bulunan, oldukça kalabalık gruplara verilen bir hizmettir, rehberlik

ise bireysel bir yardımdır. Rehberlikte öncelikle bireye, bazı hallerde küçük gruplara

yardım söz konusudur.

Ø Rehberlik hizmetlerinden yararlanmak zorunlu değildir. Oysa öğretim zorunludur.

Ø Öğretimde değerlendirme vardır; öğrencinin, müfredat programında saptanan davranıșları

ne ölçüde geliștirdiği bir sınavla değerlendirilir. Rehberlikte ise değerlendirme söz konusu

değildir.

Ø Rehberlik bireyin iç dünyasına, yașantılarına, kısaca duygusal yașamına yönelmiș

hizmetlerdir. Öğretim etkinliklerinin konuları ise bireyin dıșında olup bitenlere, nesnel

dünyaya yöneliktir.

Rehberliğin Ortaya Çıkmasını Gerektiren Gelișmeler

1. Sosyo – Kültürel ve Ekonomik Etkenler

Ø Hızlı değișmeler sonucu topluma uyumun güçleșmesi

Ø Aile yapısının ve fonksiyonun değișmesi

Ø Toplumun nitelikli insan gücünü ihtiyacının artması

2. Felsefi ve Psikolojik Etkenler

Ø Toplumda demokratik fikir ve düșüncelerin gelișmesi

Ø Demokrasinin eğitime etkisi

Ø Psikoloji/Psikometrideki gelișmeler

Rehberlik Modelleri

1. Parsonian Modeli: İlk mesleki büroyu açmıștır. Rehberlik alanında yapılan ilk çalıșma

mesleki rehberliktir. Parsonian insanların ilgi ve yeteneklerini saptamaya çalıșmıș.

Çalıșması eğitim kurumlarından bağımsız olduğu için eleștirilmiștir. Parsonian’ın amacı,

endüstri bölgelerinde iș aramakta olan bir çok vasıfsız göçmenin, kısa bir eğitim

programından geçtikten sonra uygun bir ișe yerleșmesine yardımcı olmaktı.

2. Eğitimle Kaynaștırılmıș Rehberlik Modeli: Brewer, eğitim ve rehberlik kavramlarının

özdeș kavramlar olduğunu belirtmiștir. Amaç ve yöntemleri bakımından aynı olduğunu

belirtmiștir. Brewer rehberlik çalıșmalarını eğitime tașımıștır. Brewer’in yapmıș olduğu iș

bilgi verme ișidir. Grupla çalıșmıștır, grupla rehberlik çalıșması yapmıștır. Yaptığı en

önemli iș ise rehberlik saatini olușturmasıdır. Brewer de bireysel farklılıkları dikkate

almadığı için eleștirilerden nasibini almıștır. Brewer’e göre rehberlik, her șeyden önce

eğitimin bir parçasıdır ve bașlıca amacı, bireyin okula ve okul dıșındaki çevresine

uyumunda yardımcı olmaktır. Brewer’e göre, bir okulda rehberlik hizmetlerinin amacı

bireylerin kendilerini tanımalarına, bireysel özelliklerini koruyarak bașkaları ile ișbirliği

yapabilme gücünü geliștirmelerine yardımcı olmaktır. Eğitimde rehberlik uygulamalarına

yer veren ilk modeldir.

3. Klinik Yaklașım Modeli (Özellik – Faktör): Parsonian’ın modelinden etkilenilmiș.

Bireyi tanımak öncelikli amaçtır. Bireyi tüm yönleriyle tanımak temel amaçtır. Bireyi

tanımak için çok sayıda ölçme aracı geliștirmișler; psikometri, toplu dosya sistemi falan.

Bu model bireye karar vermede yardımcı olmadan önce, onun ayrıntılı olarak

incelenmesine ağırlık verir. Uzmanın görüșleri ve otoritesi ön plandadır.

4. Karar Vermeye Yardım Süreci Olarak Rehberlik: Katz, Tiedeman, Jones bașlıca

temsilcileri. Bu kișiler rehberliği karar verme süreci olarak tanımlamıșlardır. Tiedeman

eğitimin kesintiler yarattığını, yani bireyi, sık sık karar vermeyi gerektiren yol ayrımlarına

getirdiğini ileri sürmekte ve rehberliği, bireye bir hedef seçme ve o hedefe götürecek

araçları belirlemede yardımcı hizmet olarak görmektedir.

5. Gelișimsel Rehberlik (Kapsamlı Model): Rehberliğin gelișim sürecine yardım olarak

gören yaklașım, bireyi sürekli gelișim basamağını hazırlayıcı bir değișim süreci olarak

kabul eden görüșlerden kaynaklanmaktadır. Kendisinden önceki modellerin eksikliklerini

kapatmıș. Günümüzde hala geçerliğini korumaktadır. Ülkemizde de popüler. Gelișimsel

rehberlik çok yönlüdür. Gelișimsel rehberlik anlayıșı bireyi bir gelișme süreci içinde

gördüğü için, gözlenen davranıșların kalıcı olmadığını, belli bir gelișim basamağına özgü

olabileceğini ve değișebileceğini kabul eder. Dört temel üzerinde yapılandırılmıștır:

Ø Gelișimin ilkeleri

Ø Gelișimin belirleyicisi (Kalıtım, çevre)

Ø Gelișim dönem ve görevleri

Ø Gelișim ihtiyaçları

Rehberliğin Kapsamı/Hizmet Alanları

1. Psikolojik Danıșma: Tüm rehberlik hizmetlerinin özünü olușturur. Bireyin karar verme,

problem çözme gereksinimi karșılayarak gelișimi ve uyumunu sürdürmesiyle kendini

gerçekleștirmesine yardımcı olmak için bireyle yüz yüze kurulan psikolojik yardım

ilișkisidir. Psikolojik danıșma hizmetleri diğer rehberlik hizmetleri arasında daha teknik

ve mutlaka uzman personel tarafından sunulabilecek hizmetlerden olușur. Okullarda,

gelișmek, kendini çeșitli yönleriyle tanımak isteyen, çeșitli uyum sorunları olan, karar

verme güçlüğü çeken, geleceğe dönük öğrenim meslek seçme planları bulunan, kișisel ve

sosyal problemleri olan, bașarısızlık, gerginlik ya da zorlanmalar vb. yașayan öğrencileri,

psikolojik danıșma hizmetinden yararlanılabilir. Öğrencilerin yanı sıra öğretmenler ve

veliler öğrencilere dertsek olabilmek için, hem kendi kișisel sorunlarına çözüm

bulabilmek ve gelișmek, hem de kendini çeșitli yönleriyle tanımak amacıyla psikolojik

danıșma hizmetlerinden yararlanabilirler. Psikolojik danıșma alanı kendine özgü kurumsal

temelleri olan, çeșitli yaklașımlara göre farklı yöntem ve teknikleriyle kendine özgü amaç

ve ilkeleri, anlayıșı, etik kuralları bulunan profesyonel bir alandır. Psikolojik danıșma

hizmeti, alanda yetișmiș uzman kișiler, yani, psikolojik danıșmanlar tarafından sunulabilir.

Danıșan – danıșman ilișkisi vardır. Danıșan, yardımı alan kișidir. Her rehber öğretmen

danıșlığı yapamaz. Klinik psikolojinde farkı; tedavi yoktur danıșma hizmetidir. Hasta ve

hastalık terimler yoktur. Bunu ilk ortaya atan Hümanistlik Psikolojisidir yani Rogers’tır.

Psikolojik danıșma, ya bir kurama göre ya da ekollere göre yapılmalıdır. Psikolojik

danıșma hizmetleri “bireysel” ve “grupla” psikolojik danıșma șeklinde sunulabilir. Grupla

yapılan çalıșmaların bireylere iletișim, kișiler arası beceriler, empati gibi duygular gelișir.

Birey kendi sorunlarından bașka insanları görünce kendisine güvenilirlik artar. Rehberlik

ve psikolojik danıșmanın amacını en geniș anlamda tanımı ise; bireyin kendini

gerçekleștirmesine yardım etmektir.

Ø Hümanistlik anlayıșa göre: Danıșandan hız alan yaklașımdır diğer adı. Danıșman

yönlendirici değildir. Sadece danıșanın kendini gerçekleștirmesine yardımcı olmasını

belirtmișlerdir. Yol gösterme yapmaz aktif dinleme yapar. Neden sorusu sorulmaz.

Ø Davranıșçılık: Bireyin öğrenme yașantılarına odaklanılır. Eğer bir takım sorunlar var ise

bu yanlıș öğrenmelerden kaynaklamaktadır. Temelinde bireye yeni öğrenme yașantıları

sunulmalıdır. Birey daha olumlu davranmayı öğrenebilir.

Ø Bilișsel yaklașım: Bireyin daha çok duygu ve davranıșların temelinde düșünceler yatığını

öne sürmüștür. Düșündüğümüz gibi duygulanırız ve davranırız. Otomatik düșünceler ve

fonksiyonel olmayan düșünceler vardır. Hedef fonksiyonel olmayan davranıșlardır.

Ø Bilișsel – Davranıșçı: İșin içine ödevler giriyorsa ve düșünceler de hakimse bu akıma

girer.

Ø Rasyo – emosyonel (Akılcı – duygusal) yaklașım: Bilișsel akımdan etkilenmiș. Akıla

çok önem vermektedir. Duygularını mantık yürütür. Kișiyi açık bir șekilde yönlendirilir.

Ø Psikanalitik: Davranıș sorunlarının nedeni bilinçdıșıdır. Cinsel ve saldırgan güdülerden

kaynaklanır. Bu yüzden bilinçdıșı analiz edilmelidir. Yöntem ise serbest çağrıșım

yöntemidir. Rüya analizi.

Ø Gestalt: Temsilcisi F. Perls’tir. Kișinin davranıșlarını bir bütün olarak ele almıșlardır.

2. Bireyi Tanıma: En temel amacı bireyin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır. Hem

testler hem de test dıșı teknikler uygulanır. Bireyi tüm yönleriyle tanımak avantajlıdır.

Bireyi tanıma kavramı, bireyin kendisini yine kendisinin tanıması; ayrıca bireyi bir

bașkasının tanıması olmak üzere iki boyutlu vurgulanmaktadır. Bireyi tanımanın asıl

amacı, onun kendisini tanımasına, kendisinin bașkalarından olan farklılıklarını görmesine

yardım etmektir. Kendisini çeșitli yönleriyle tanıyan birey doğru, gerçekçi kararlar

verebilir. Öğrencileri çeșitli yönleriyle tanımak amacıyla ilgili envanterleri, yetenek ve

bașarı testleri, kișilik test ve envanterleri gibi test tekniklerinin yanı sıra, gözlem,

görüșme, otobiyografi, sosyometri, bil – kim, sosyodrama, psikodrama, derecelendirme

ölçekleri, anket, arzu listeleri, problem tarama testleri gibi test dıșı çeșitli tekniklerden

yararlanılmaktadır. Öğrencilere okul rehberlik hizmetlerinde sunulması gereken birinci

hizmet alanıdır.

3. Bilgi Toplama Ve Yayma: Öğrencinin gereksinim duyduğu her türlü bilgiyi, onun

yararlanmasına sunmak için yapılan çalıșmalardır. Eğitim sürecinin öğretim boyutu ile

çok yakından ilișkilidir. Bilgi toplama ve yayma hizmetleri kapsamında;

Ø Okul içi programlar, seçmeli dersler, ders ya da sınıf geçme koșulları,

Ø Üst öğretim kurumları ve programlar hakkında ayrıntılı bilgiler,

Ø Sosyal, kültürel ve eğitsel kollar,

Ø Meslekler ve iș, mesleklerin gerektirdiği ilgi, yetenek ve kișilik özellikleri, kaybolan ve

gelișen meslekler, mesleğe giriș koșulları, çalıșma, meslekte yükselme, iș güvencesi, ücret

sosyal statü, emeklilik vb.

Ø Yurt içi ve yurt dıșı öğrenim ve istihdam olanakları, hakkında doğru, eksiksiz ve güncel

bilgiler toplanmakta, bilgiler tasnif edilmekte ve öğrencilerin yararlanması için

sunulmaktadır.

4. Yönlendirme ve Yerleștirme: MEB tarafından yönlendirme, “temelde öğrencinin eğitim

süreci içinde bireysel ve toplumsal ihtiyaçlar çerçevesinde yönelmesine yardımcı olmak,

kendisini bütünlüğü içinde tanımasına, meslek gelișimine ilișkin davranıșları

kazanmasına, kararlar vermesine ve geleceğini planlamasına yönelik bilimsel hizmetleri,

süreklilik içinde öğrenciye vermek için, düzenlenen etkinliklerin tümü olarak

tanımlanmıștır. Yerleștirme hizmetleri ilgileri, yetenekleri, kișilik özellikleri, bașarı

düzeyleri ve gereksinimleri doğrultusunda, okul içi programlara, üst okullara ve

mesleklere yönlendirilen öğrencilerin buralara yerleștirilmesi için gerekli olan yardım

çalıșmalarını kapsar. Öğrencilerin okul içinde bir program, ders kurs ya da bölüm; bir

eğitsel kol, sosyal ve kültürel etkinliğe; yarı zamanlı ya da yașam boyu sürecek bir ișe

yerleștirilmeleriyle ilgili çalıșmalar, yerleștirme hizmetleri kapsamında yer almaktadır.

5. Oryantasyon: Oryantasyon çalıșmalarım amacı, öğrencilerin okula uyumunu

kolaylaștırmaktır. Oryantasyon hizmetleri; eğitim kurumlarında, okula yeni gelen

öğrencileri, katıldıkları yeni ortama alıștırmak, okulun kuralları, ișleyiși, olanakları

hakkında bilgi vermek ve böylece okula uyumlarını kolaylaștırmak amacıyla yapılan

çalıșmaları kapsar. Sürekli bir hizmettir. Salt dönem bașında yapılmaz.

6. Müșavirlik: Müșavirlik hizmetlerinin amacı, okuldaki yönetici ve öğretmenlerin, daha

yeterli ve ortak bir rehberlik anlayıșına sahip olmalarını, okulun tüm olanaklarını bu

anlayıșa uygun olarak kullanmalarını sağlamaktır. Müșavirlik hizmetleri, doğrudan

öğrencilere dönük olmayan, ancak, okul yönetici öğretmenlerini, rehberlik hizmetleri

konusunda bilgilendirip ve yönlendirerek rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya

yardım eden bir hizmettir. Rehberlik hizmetlerinin etkinliğini artırmaktır, öğrenciyi

dolaylı yoldan etkiler. Okullarda müșavirlik hizmetleri kapsamında șu çalıșmalar

yapılabilir:

Ø Sınıfların, öğrenme ve ruh sağlığı açısından uygun ortamlar haline getirilmeleri ve

öğretmenlerin, sınıftaki rehberlik uygulamalarına katılmaları için, öğretmenlerle

yardımlașmak. Sınıf öğretmenleri ve eğitsel kol öğretmenleriyle ișbirliği yapmak.

Ø Öğrencilerini çeșitli yönlerden tanımak amacıyla çeșitli teknikleri kullanmak ve

sonuçlarından yararlanmak isteyen öğretmenlere yardım etmek.

Ø Okul rehberlik programını hazırlama ve uygulamada, okul yöneticisi ve öğretmenleriyle

yardımlașmak. Okulda düzenlenen çeșitli toplantılarda psikolojik danıșma v rehberlik

hizmetleri hakkında yönetici ve öğretmenlere bilgi vermek, rehberlik hizmetlerinden

yararlanma yollarını açıklamak.

Ø Okul eğitim programının, öğrencilerin ilgi, gereksinim ve gelișim özelliklerine uygun hala

getirmesi; okulun olanaklarının rehberlik hizmetleri kapsamında daha rasyonel olarak

kullanılmasında yönetici ve öğretmenlerle ișbirliği yapmak.

Ø Rehberlikle ilgili olarak hazırlanmıș her türlü yazılı, basılı dokümanları, yönetici ve

öğretmenlerle paylașmak. Yönetici ve öğretmenlerin okumaları gereken yazılı

dokümanları rehberlikle ilgili tüm personele sunmak.

7. Araștırma ve Değerlendirme: Okullarda uygulanan psikolojik danıșma ve rehberlik

programlarının her yıl geliștirilip yenilenmesi gerekir. Bu programları geliștirme ve

yenileme ancak araștırma ve değerlendirme çalıșmalarıyla sağlanabilir. Öğrencilerin ilgi,

gereksinim ve gelișim durumlarıyla çevresel olanak ve koșullar konusunda araștırma

inceleme ve değerlendirme çalıșmalarının yapılması gerekir. Psikolojik danıșma ve

rehberlik hizmetlerinin gerçekçi ve etkili olup olmadığı, rehberlik hizmetlerini sunmaya

nereden ve nasıl bașlanacağı, araștırma ve incelemelere dayalı sayısal veriler ve kanıtlar

kullanılarak değerlendirebilir. Okullarda yapılabilecek araștırma, inceleme ve

değerlendirme konuları șöyle sıralanabilir:

Ø Öğrencilerin mesleki ilgi, yetenek ve kișilik özellikleri, benlik algısı, temel gereksinimleri,

uyum sorunları, problemleriyle sosyal ilișkileri ve sosyal destek sistemlerinin incelenmesi.

Ø Öğrencilerin öğrenim bașarılarıyla yeteneklerinin karșılaștırılması, bașarıyı etkileyen

etmenlerin belirlenmesi ve öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin saptanması.

Ø Okulun özelliklerinin, sahip olduğu koșul ve olanakların incelenmesi.

Ø Psikolojik danıșma ve rehberlik hizmetleri kapsamında kullanılacak çeșitli test ve test dıșı

ölçme araçlarının geliștirilmesi ve bu araçların geçerlik ve güvenirlik çalıșmalarının

yapılması.

Ø Öğrencilerin seçebilecekleri program, okul ve mesleklerin incelenmesi; kaybolan, gelișen

ve yeni ortaya çıkan mesleklerle mesleklere göre yurt içi ve yurt dıșı istihdam olanak ve

koșullarının araștırılması.

Ø Psikolojik danıșma ve rehberlik alanındaki bilimsel gelișmelerin yapılan araștırmaların

izlenmesi ve incelenmesi.

8. İzleme: Herhangi bir rehberlik hizmeti verdikten sonra sonuçlarını takip etmek.

Rehberliğin kendisine bir dönüt niteliği tașır. Böylece rehberlik hizmetinin sağlıklı yapılıp

yapılmadığı kontrol edilir. İzleme hizmetlerinin amacı; psikolojik danıșma ve rehberlik

hizmeti alan öğrencilerin yeni ortamlarına nasıl bir uyum gösterdiklerini, gelișim

durumlarını, yaptıkları tercihleri yerleștirme hizmetlerinin yerindeliği hakkında bilgi

edinmek için sunulan, psikolojik danıșma ve rehberlik hizmetinin değerlendirilmesine

yönelik veri toplamaktır.

9. Çevre ve Veliyle İlișkiler: Okul psikolojik danıșma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini

arttırmak için, çevre ve veliyle sağlıklı ilișkilerin kurulması ve sürdürülmesi yerinde olur.

Velilerle ilișkilerin amacı, okul aile ișbirliğini güçlendirmek ve velilerin kendi çocuklarını

sağlıklı biçimde desteklerine yardımcı olmaktır.

Rehberlik Çeșitleri (Rehberlik Hizmetlerinin Sınıflandırılması)

A. Hizmetin verildiği kiși sayısına göre: Kiși sayısı ölçüt alındığında rehberlik hizmetleri

bireysel rehberlik ve grup rehberliği olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

B. Hizmetin verildiği kuruma göre: Rehberlik, eğitim kurumlarında daha yakın olmakla

beraber; rehberlik hizmetleri eğitim, sağlık, sosyal yardım ve endüstri kurumlarında yer

almaktadır. Rehberlik hizmetleri sağlık kurumlarında daha çok ruh sağlığını koruma

ișlevini üstlenirken, sosyal yardım kurumlarında ağırlıklı olarak uyum sorunlarının

çözümü ișlevini üstlenmektedir.

C. Verilen hizmetin ișlevine göre rehberlik:

· Ayarlayıcı rehberlik: eğitim programlarının öğrencileri gelișim özelliklerine,

ihtiyaçlarına uygun olması.

· Yöneltici rehberlik: Karar verme yönlendirme ile ilgili hizmetlerdir.

· Önleyici rehberlik: Çıkabilecek disiplin sorunlarını, uyum sorunlarını çıkmadan

önlemek.

· Geliștirici rehberlik: bireyin gelișim dönemlerine özgü o dönemin temel niteliklerini

kapsaması. Sağlıklı bir eğitim sürecini olușturma.

· Uyum sağlayıcı: Uyum sorunlarının giderilmesi.

· Kriz yönelimli rehberlik: Okuldaki kritik sorunlu konulara odaklanmak.

· Tamamlayıcı rehberlik: Eğitimdeki hedeflerin önemli bir tamamlayıcısıdır.

D. Hizmetin verildiği öğretim kademesine göre rehberlik:

Ø Okul Öncesi Eğitimde Rehberlik Hizmetleri: Okulöncesi eğitim döneminde rehberliğin

ișlevi, çocuğun temel ihtiyaçlarının sağlıklı bir șekilde doyurulmasına ve gelișim

görevlerinin gerçekleștirilmesine yardımcı olmaktır. Oyun ve grup etkinlikleri çok

önemlidir.

· Kișisel Rehberlik Alanında: Çocuğun kendini kabulü, özgüveni geliștirme, olumlu

bir benlik kavramı olușturma, sosyalleșmeyi sağlama hedeflerine yönelik planlanmıș

etkinlikler amaçlanır.

· Eğitsel Rehberlik Alanında: Okul ortamını tanıma bazı kurallara uyum sağlayarak

ilköğretime hazır olma hedefi esastır. Bu anlamda çocuğun okulu sevmeyi, okumaya

eğitime karșı güdülenmesi ve eğitsel bașarıda gerekli olan bazı temel becerileri kazanması

amaçlanır.

· Mesleki Rehberlik Alanında: Mesleki gelișim döneminin bașlangıcı olarak çocukta

bir meslek fikrinin olușmaya bașlaması, iș yapma, üretme sürecine ilișkin olumlu tutumlar

geliștirmesi gibi bu döneme özgü mesleki gelișim görevlerinin gerçekleșmesine yönelik

etkinlikler planlanır. Bu dönemde esas olan oyunlar, drama etkinlikleri, bedensel

egzersizler yoluyla planlanan hedefler gerçekleștirilmeye çalıșılır.

Ø İlköğretimde Rehberlik Hizmetleri: Çocuğun sağlıklı bir kișilik kazanmasına

çalıșmaktır. Öğrencinin kendini tanıması, ilgi, yetenek ve özelliklerini mesleki yönelmeler

yapması amaçlanır.

· Mesleki Rehberlik Alanında: İș ve mesleklere ilișkin olumlu tutumlar ve eğerler

kazanma, meslek seçenekleri incelemek, eğitsel ve mesleki kararlar arasındaki ilișkileri

görmek, kendine uygun kararlar almak, planlar yapmak.

Ø Ortaöğretimde Rehberlik Hizmetleri: Bu dönemdeki rehberlik hizmetlerinin önemi, bu

yașlardaki öğrencilerin gelișim ihtiyaçlarına ve bu ihtiyaçları karșılamada okuldan

beklenen ișlevlere dayanır. Oldukça bunalımlı geçen bu dönemin sağlıklı așılabilmesi

eğitimde gence yönelik psikolojik hizmetleri zorunlu hale getirir. Ortaöğretimde rehberlik

hizmetlerinde yine “gelișimsel rehberlik” esastır. Bu dönemde yapılan rehberlik

çalıșmalarında ailesiyle ișbirliği yine önemlidir.

· Kișisel Rehberlik Alanında: Kișisel ve sosyal rehberlik alanında, ergenin kișilik

bütünlüğünü kazanması, yetișkinler dünyasına hazırlaması, yașam felsefesini olușturması,

kendine güvenen, sosyal ilișkilerde bașarılı bir genç olarak yașadığı ortama değișikliklere

aktif uyum sağlaması amaçlanır.

· Eğitsel Rehberlik Alanında: Ergenin kendini tanıması, çevrede kendine açık eğitim

olanaklarının öğrenmesi, gizilgüçlerini geliștirmesi için uygun ortam ve fırsatlar sağlaması

amaçlanır.

· Mesleki Rehberlik Alanında: İș ve çalıșma yașamına ilișkin gerçekçi

değerlendirmeler yapması, kendine uygun seçenekleri tanıması ve uygun kararlar alması

amaçlanır.

Ø Yükseköğretimde Rehberlik Hizmetleri: Üniversite öğrencileri, 18 – 22 yaș dilimindeki

nüfusun, yükseköğretim amaçları açısından ilk ve ortaöğretimden farklıdır. Bu düzeyde,

gençlere belli iș, meslek alanlarında derinlemesine bilgi daha ileri düzeyde beceri, tavır ve

davranıșlar kazandırılmaya çalıșılır. Gencin genel kültür yönünden gelișmesi ve “aydın

entelektüel” olması amaçlanır. Yükseköğretim kurumlarında rehberlik hizmetleri 1982

yılında yeniden düzenlenmiștir. Bu yeni düzenlemeyle her üniversitede “Mediko sosyal,

Sağlık, Kültürel ve Spor İșleri Dairesi” kurulması uyarınca hükme bağlanmıștır.

· Kișisel Rehberlik Alanında: Kișisel ve sosyal rehberlik alanında; gencin yetișkinler

dünyasında yer alabilecek kimlik ve rolleri geliștirmesi, yașam felsefesini, değerler

sistemini olușturması, bir yetișkin olarak yașama katılma konusunda gerekli

donanımlara sahip olmasına, kendine güvenli hale gelebilmesine yardımcı hizmetler

yer alır.

· Eğitsel Rehberlik Alanında: Öncelikle eğitim ortamına alıștırmak, kütüphaneden

yararlanma, eğitsel güçlükleri giderme, akademik bașarıyı sağlayıcı becerilerin

kazandırılması, eğitsel planlar yapmaya yardım gibi hizmetler bu kapsamda düșünülür.

· Mesleki Rehberlik Alanında: Gencin kendini bir meslek alanında daha yeterli

düzeyde hazırlanmasına, mesleki tutum ve davranıșları geliștirmesine yardım

amaçlanır.

Konu Alanlarına Göre Rehberlik Hizmetleri

1. Mesleki Rehberlik: Çalıșma kavramını öğrenmek

Ginzberg: Mesleki gelișim kuramcısıdır.

Ø Mesleki gelișim bir süreçtir. Bu süreç geri dönülmezdir. Bu süreç büyük ölçüde geri

dönülmezdir. Bu süreç önemli ölçüde uzlașmayı içerir. Dönemleri:

Ø Fantezi Dönemi (5-11): Çocuğun meslek yönelimlerine hayali.

Ø Geçici seçim dönemi (11-17): Deneme dönemidir. 4 alt așaması var.

İlgi așaması: İlgilerini keșfeder.

Yetenek așaması: bu mesleklerin gerekliliklerini kendinde denetler.

Değer așaması: Kendi değerlerini ve ilgi duyduğu mesleğin değerlerini karșılaștırır.

Geçiș așaması: Bir mesleğe karar verip mesleğin eğitimini alırken mesleğin inceliklerini

keșfeder.

Ø Gerçekçi dönem (17-23):

Keșfetme: Mesleğin eğitimin alırken keșfetme gerçekleșir.

Billurlașma: Kendi ilgilerini ve mesleğin gerekliliklerini algılar.

Belirleme: Her șey net bir șekilde ortaya çıkar.

Super (Benlik kavramı/Kavramsal model)

Ø İnsanın benlik algısıyla mesleki tercihlerini etkilediğini söylemiș. Doğumdan ölüme kadar

incelemiș.

Ø Büyüme evresi (0-14): Kiși hayali yönelimlerde bulunur.

Ø Araștırma evresi (14-24):

Deneme (14-17): Denemelerde bulunur. Meslekleri keșfeder.

Sınama ve İzleme (22-24): Meslekte çalıșır ama hala kendisini sınar, izler. İșlerin yolunda

gidip gitmediğine bakar.

Ø Yerleșme Evresi (22-44): Mesleğe bağlanma. Çıkabilecek en üst noktaya ulașma.

Ø Koruma evresi (45-64): Geldiği noktayı koruma.

Ø Çöküș (65-):

Holland – Kișilik Tipleri

Ø Gelișim kuramcısı değil. Belirli kișilik tipleriyle mesleki tercihleri izlemiș. Temel kișilik

tipleri: Gerçekçi, araștırıcı, artistik, soysal, girișimci, geleneksel,

Roe – İnsan İhtiyaçları

Ø Moslow’dan etkilenmiș. Moslow’un ihtiyaçları sıralamasında ki en üst konumunda olan

“kendini gerçekleștirme” basamağından sonra, bilme, anlama, estetik ihtiyaçları

koymuștur. Anne baba tutumlarının çocuk üzerinde ki tutumlarını incelemiș.

Çocuğunu așırı değer verme, meslekte sorumluluk almaz. Çocuğunu reddetme, savunmacı

tipler olurla, sürekli dikkat çekmek isterler.

2. Eğitsel Rehberlik: Öğrenmeyi öğrenmek.

3. Kișisel Rehberlik: Yașamayı öğrenmek .

Bireyi Tanıma Teknikleri

1. Test Teknikleri:

Ø Maksimum Yeterlik Testleri: Belirli bir alanda bireyin yeterliğini en üst noktasını

belirlemek. Bașarı ve yetenek testleri olarak ikiye ayrılıyor.

Bașarı: Bireyin belirli bir konuda bilgisi ölçülebiliyor. Buda ikiye ayrılıyor.

Ø Öğretmen yapımı: Öğretmenin sınav yapması gibi.

Ø Standart testler: Çok büyük gruplara uygulanan testler ÖSS

Yetenek: Eğitsel ve mesleki rehberlik. Zeka testi gibi. Yetenek bir zihinsel güç, potansiyeldir.

Ø Tipik Davranıș Testleri:

Ø Kișilik: Projektif ve standart olmak üzere ikiye ayrılıyor. Projektif testler kișiye bir

takım resimler gösterilir ve gördüğü sorularak kișilik tahlilleri yapılır. Standart da ise

kișiye sorulan sorulara cevaplar seçenekler olarak verilir.

Ø Tutum: Tutum, bir olayı, durumu, objeye karșı davranıșlarımızı etkileyen düșünce

duygu ve davranıș eğilimleridir.

Ø İlgi envanteri: Yönlendirme hizmetinde ön plandadır. Eğitsel, mesleki rehberliklerde

kullanılır. Olumsuz boyutu yoktur.

2. Test Dıșı Teknikler:

Ø Gözlem ve gözleme dayalı teknikler:

Ø Gözlem:

§ Sistemli: Ortam yapılandırılmıștır. Gözlemin așamaları belirlenir.

§ Sistemsiz: Ortama müdahale yoktur.

Bu iki durumda da yanlılık olduğu için gözlemciler birden fazla olmalıdır.

Ø Anektod (olay kaydı): Gözlem sonuçlarının kaydedildiği durum. Yorumcunun yorumları

kaydedilir. Gözlemden farkı; bir olay ortaya çıkar bir öğrenci arkadașıyla kavga eder.

Ø Derecelendirme ölçekleri: Gözlem sonucu her zaman, bazen… gibi sonuçlarla

doldurulması.